آسمان نمای خیام؛ گنبد نیلی نیشابور

قدیم ها که مردم در حیاط خانه یا روی بام می خوابیدند، نقش ماه و ستاره ها، بخش از شب آن ها بود.

این گنبد آبی چتری بود که بالای سر آدم ها باز می شد تا هر شب یکی از قشنگ ترین صحنه هایطبیعترا به نمایش بگذارد.

با مدرن شدن زندگی، ارتباط با طبیعت کم و کم رنگ شد. دیگر شاید شبی پرده ی سنگین را از جلوی پنجره کنار بزنیم تا گوشه ای از آسمان را ببینیم.

اکنون وجود آسمان نماها بیشتر از پیش می تواند به زندگی ماشینی ما زیبایی و آرامش ببخشد. آسمان نما یا افلاک نما معمولا گنبدی دارد که می توانیم زیر گنبد مینای آن بنشینیم و تصویری از آسمان بی پایان را تماشا کنیم.

اما آسمان نماها گذشته از این که ما را لحظاتی به دامن آسمان برمی گردانند و سرگرم می کنند، جایگاه مهمی در دانشستاره شناسیدارند.

نخستین بار در سال ۱۹۲۳ بود که یک شرکت آلمانی آسمان نما ساخت.

آسمان نما پروژکتوری نوری یا دیجیتالی دارد که در مرکز نیم کره ی گنبدی آن نصب می شود. با کمک ابزار می شود در آن پدیده هایی را مانند خورشیدگرفتگی، ماه گرفتگی، حرکت سیاره ها و شفق تماشا کرد.

حدود ۳ هزار آسمان نما در دنیا ساخته شده که ۸۰ عدد از آن ها درآلمانقرار دارد. اما وجود این بناها به آلمان محدود نمی شود. شهرهای زیادی در دنیا هستند که اخترسرا دارند. یکی از این شهرهانیشابوردر کشور ما است که سال ها است یک آسمان نمای نیمه کاره گوشه ی دلش دارد.

در نیشابور، جایی در نزدیکیآرامگاه خیام، بنایی گنبدی شکل می بینیم که کلنگ ساخت آن در سال ۱۳۷۷ به زمین خورده است. طی این سال ها گنبد زیبای آن کم کم شکل گرفت و ساخته شد، اما همچنان و هنوز در دست ساخت باقی مانده است.

مجتمع فرهنگی آسمان نمایخیام۲ هزار و ۸۸۹ متر مربع زیربنا دارد. ۲ هزار و ۸۰۰ متر مربع از آن سقف دارد؛ ۳۷ متر مربع رواق کناری آن است و ۵۲ متر مربع کنسول و پیشامدگی ساختمان و ورودی است. قطر گنبد آن حدود ۲۳ متر است.

بیشتر بخوانید:

• تماشا کنید: بیابان آتاکاما؛ جایی برای تماشای رقص ستاره ها

این بنا سه طبقه دارد. طبقه ی منفی یک راهرو خروجی است و طبقه ی همکف سالن همایش با ظرفیت حدود ۴۰۰ نفر. درواقع افلاک نمای نیشابور در کنار کتابخانه، مرکز اطلاعات ستاره شناسی، سالن همایش وموزه، قرار است هدف های چندجانبه داشته باشد و به مرکز علمی مهمی در خاورمیانه تبدیل شود.

هزینه ی ساخت کره ی اصلی افلاک نمای خیام را یک خیر نیشابوری پرداخت کرده که رقمی بیش از یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان بوده است. مجری ساختکتابخانه با ۳ هزار و ۶۰۰ متر مربع زیربنا، وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی است.

شرایط تحریم باعث شد چند سالی خرید تجهیزات برای آسمان نما به تعویق بیفتد. با رفع تحریم ها، کامل کردن این بنای گنبدی از سر گرفته شده است.

سال گذشته قراردادی با شرکت زیمنس آلمان برای خرید تجهیزات دیجیتال و اپتیکال بسته شد و اکنون امید برای به پایان رسیدن این پروژه ی علمی جان گرفته است.

شما آسمان نمای خیام را از نزدیک دیده اید؟