زبالهدانی به نام فضا!

زباله های فضاییاشیاء گوناگونی هستند که توسط انسان ها به وجود آورده شده و درمدارزمیندر حال گردشند، اما در حال حاضر فاقد هرگونه بهره مندی هستند.

زباله فضایی در واقع بقایای فعالیت بشر در فضا است، از قطعات سفینه ها گرفته تا قسمت هایی از سفینه که در مراحل مختلف مامورت فضایی از آن جدا می شوند یا هر چیز دیگری که به عمد یا سهو در مدار زمین رها شده و دیگر هیچ کاربردی ندارد.

در صورتی که این زباله ها در ارتفاعات پایین تر رها شوند در جو زمین می سوزند و از بین می روند اما زباله های موجود در مدار تا مدت ها باقی می مانند. برای مثال ماهواره ونگارد1 تا 240 سال در فضا باقی خواهد ماند.

ناسا هم در سال ۲۰۱۱، گزارش کرد که میزان این زباله های فضایی به نحو تصاعدی افزایش یافته و به مرز بحران رسیده تا جایی که پروفسور ویتالی آدوشکین استادآکادمی علوم روسیه، می گوید زباله های فضایی، به خصوص زباله های بجا مانده از ماهواره های نظامی، می تواند باعث تنش سیاسی و نظامی بین کشورهای حاضر در فضا شود.

کشوری که مالک ماهواره آسیب دیده و تخریب شده است به زحمت بتواند عامل اصلی این برخورد را به سرعت شناسایی کند. این یک مسئله سیاسی خطرناک است.

برآورد می شود که تعداد این اشیاء دههامیلیونباشد و از این تعداد بیش از پانصد هزارتا از آنها به هنگام چرخش بر مدار زمین رهگیری می شوند. با توجه به سرعت این زباله ها که در حدود 28 هزار کیلومتردر ساعت است امکان آسیب رساندن بهماهواره هاوسفینه های فضاییحتی توسط قطعات نسبتاً کوچک وجود دارد. ناساهشدار داده بیش از ۲۰ هزار قطعه بزرگتر از توپتنیسو بیش از نیم میلیون قطعه بزرگتر از تیلهدر مدار زمین پراکنده اند که بیش از همهایستگاه فضایی بین المللی،شاتل هاو سفینه های سرنشین دار را تهدید می کنند.

سازمانهای فضایی آمریکاوروسیهبیش از ۲۳۳ هزار قطعه بزرگتر از 10 سانتی متر را در فضا زیر نظر دارند، اما گفته می شود نیم میلیارد ذره کوچکتر از 10 سانتی متر و تریلیون ها ذره کوچکتر در فضای اطراف زمین در گردشند. میزان زباله های فضایی در مدارهای پایین در نیم قرن اخیر به میزان چشمگیری افزایش یافته و در صورتی که این زباله ها پاک نشوند، برخورد "زنجیره ای" این قطعات سرگردان با همدیگر، ذراتی کوچک تر و متعددتر ایجاد خواهد کرد.

این زباله ها اغلب با سرعت ۲۸ هزار کیلومتر در ساعت حرکت می کنند و حتی اگر خیلی کوچک باشند باز هم می توانند به ماهواره ها و سفینه های فضایی آسیب بزنند.ایستگاه فضایی بین المللیدر سال ۲۰۱۴، پنج بار مجبور شده برای جلوگیری از برخورد با زباله های فضایی به مانورهای تغییر مسیر متوسل شود.

گاهی سرعت این زباله ها تا دو برابر سرعت معمول یعنی 56 هزار کیلومتر در ساعت می رسد که این سرعت به معنی قدرت بسیار بالای این زباله ها( برابر با انفجار یک نارنجک) در ایجاد آسیب و صدمه جدی در بدنه ماهواره ها و ایستگاه فضایی است.

بر اساس دستورالعمل های ناسا، اگر احتمال برخورد زباله های فضایی با ایستگاه فضایی بین المللی یا سفینه ای بیش از یک در 100 هزار باشد و این مانور در اهداف مامورت تغییر اساسی ایجاد نکند، سفینه باید مانورهای تغییر مسیر انجام دهد. اما اگر احتمال برخورد بیش از یک در 10 هزار باشد مانور باید انجام شود مگر آنکه برای فضانوردان خطرناک باشد. این مانورها معمولاً جزئی هستند و یک تا چند ساعت قبل از زمان برخورد احتمالی انجام می شوند.

در سال ۱۹۹۶، یک ماهوارهفرانسهبعلت برخورد با قطعات بجا مانده از یکموشکفرانسوی که 10 سال پیش از آن منفجر شده بود آسیب دید.

در سال ۲۰۰۹ یک ماهواره از رده خارجروسیهبا ماهواره تجاری ایریدیومآمریکابرخورد و آن را منهدم کرد. این برخورد دو هزار قطعه دیگر در فضای اطراف کره زمین رها کرد.

چیندر سال ۲۰۰۷ برای انهدام یک ماهواره از رده خارج خود از یک موشک استفاده کرد که برخوردش با آن ماهواره بیش ار ۳۰۰۰ قطعه زائد در مدار زمین رها کرد. شش سال بعد، ماهوارهبلیتسروسیه، به دلیل برخورد با یکی از این قطعات از کار افتاد.

در هشتمتیر۱۳۹۰ خطر برخورد یکی از این اشیاء بهایستگاه بین المللی فضاییبه وجود آمد و در حالی کهفضانوردانمستقر در ایستگاه در دو کپسول سایوزپناه گرفته بودند، شی ناشناخته از فاصله ای در حدود ۳۳۰متریایستگاه رد شد. بیشتر زباله های فضایی در مداری به دور زمین می گردند که از دو قطب می گذرد.

مطالعات فراوانی در زمینه راهکارهای مختلف برای حل این معضل انجام می شود برای مثال دیروز (سه شنبه 29 فروردین) یک کنفرانس از سوی آژانس فضایی اروپا در آلمان برگزار شده است.

در این کنفرانس بیش از 400 محقق ارشد و استاد دانشگاه های برتر فعال در عرصه فضا حضور داشتند.

جو ورنر مدیر آژانس فضایی اروپا در این کنفرانس گفت: این موضوع یک مشل جهانی و همگانی است و برای حل آن نیز باید همکاری های بین المللی انجام شود.

تلاش هایی در جهت ساخت تجهیزات و سلاح هایی برای نابودی زباله های فضایی انجام گرفته است که اکثرا به دلیل عدم قطعیت درباره محل قرارگیری زباله ها در ابتدای راه هستند.

تولید سلاح های لیزری برای نابودی این قطعات یکی از طرح هایی است که با جدیت از طرف سازمان فرماندهی دفاع هوافضای آمریکا(NORAD) دنبال می شود.